از زمان پیدایش شیشه تاکنون به صورتهای بسیار مختلفی از آن استفاده میکنند. به گونهای که گاهی اوقات از آن به عنوان محافظ یا نگهدارنده یک وسیله و گاهی نیز به عنوان تزئین یا جذابتر کردن یک محیط مورد استفاده قرار میگیرد. خلق شیشه رنگی انقلابی در صنعت شیشه بود. چرا که میزان استفاده از آن به صورت قابل توجهی در موارد گوناگون بالا برد.
شیشه رنگی ابتدا در معماری و ساخت بناها مورد توجه قرار گرفت. سپس به عرصههای دیگر از جمله تزئینات یا دکوراسیون داخلی خانه نیز راه یافت. برای مدتها استفاده از این نوع شیشهها کاهش زیادی پیدا کرد. درست زمانی که الگوها و مدلهای معماری و هنر از سایر کشورهای دیگر به ایران وارد شده بود. اما به مرور باز هم شیشههای رنگی به جایگاه دوباره خود برگشتند. به نحوی که در حال حاضر از آنها در ساخت بسیاری از وسایل، دکوراسیون داخلی منازل و موارد مشابه دیگر استفاده میشود که قطعا نمونههای مختلف آن را در اطراف خود مشاهده کردهاید.
با این حال، هنوز هم تعداد افراد کمی با شیشههای به اصطلاح رنگی و میزان کاربرد آنها آشنایی دارند. به همین دلیل در اینجا به دنبال آن هستیم تا در این خصوص اطلاعات جامعتری ارائه دهیم.
منظور از شیشه رنگی چیست؟
ابتدا بد نیست بدانیم که اساسا منظور از این نوع شیشه چیست. این نوع شیشهها از یک حیث شبیه به همان شیشههای معمولی هستند. چر که غالبا جنس آنها یکی است. با این حال، با استفاده از برخی ترفندها و راهکارها، این شیشههای به رنگهای مختلف درمیآیند. در واقع در اینجا بحث بر سر رخ دادن یک فرایند شیمیایی و رنگ گرفتن شیشهها است.
برای ساخت شیشههای رنگی باید شیشه را با برخی از مواد و ترکیبهای دیگر مخلوط کنند. از جمله این مواد میتوان به آهن، طلا، اکسید نیکل، گوگل، سرب و برخی مواد دیگر اشاره کرد. ترکیب هر کدام از این مواد با شیشه منجر به خلق یک رنگ جدید خواهد شد.
به عنوان مثال، ترکیب با گوگرد منجر به ایجاد رنگ زرد خواهد شد. سرب نیز دقیقا همان خاصی را داشته و موجب ایجاد رنگ زرد در شیشه خواهد شد. ترکیب قلع موجب میشود تا رنگ شیشه به رنگ سفید درآید. به همین صورت میتوان از ترکیب شیشه با مواد مختلف رنگهای متعددی را تولید کرد که ما به عنوان شیشه رنگی آنها را میشناسیم.
اما بد نیست بدانیم که معمولا فرایند ساخت و جنس این نوع از شیشهها با سایر شیشههای معمولی متفاوت است. اصلیترین و مهمترین این تفاوتها در نشکن بودن یا به اصطلاح ضد ضربه بودن شیشههای رنگی است. برای ایجاد این خاصیت معمولا شیشه را در معرض دماهای بسیار بالا قرار میدهند و به اصطلاح آن را در کوره میگذارند. این دما گاها تا حد 600 درجه سانتیگراد نیز میرسد.
انجام این کار باعث میشود تا شیشه مقاومت بسیار بالایی پیدا کرده و به اصطلاح ضد ضربه شود. بنابراین دیگر همانند شیشههای معمولی با ضربات نه چندان محکم نخواهد شکست. به این شیشهها معمولا شیشه سکوریت نیز گفته میشود که اشاره به قابلیت دوام و ضد ضربه بودن آن دارد. ضمن آنکه رنگ شیشهها نیز به گونهای نیست که به راحتی پاک شوند. چرا که به نوعی رنگها با جنس شیشه عجین و یکی شدهاند. از این رو نباید تصور کرد که یک رنگآمیزی ساده صورت گرفته است. این شیشهها ممکن است اسامی دیگری نیز داشته باشند که از جمله آنها شیشه لاکوبل است. این نام بیشتر به نام یک شرکت سازنده این نوع شیشهها اشاره دارد که باعث معروفیت آن شده است.
از قرار هم گرفتن شیشههای رنگی در ابعاد و اندازههای گوناگون، معمولا ترکیب بسیار زیبایی ایجاد میشود که چشم هر بینندهای را به سوی خود خیره میکند. از شیشه رنگی ابتدا در ساخت دربها و پنجرهها استفاده میکردند. اما امروزه دامنه کاربرد انها بسیار بیشتر شده است. در ادامه به برخی کاربرهای قدیمی و سپس کاربردهای مدرن آن اشاره خواهیم کرد.
کاربرد شیشه رنگی در معماری ایران و جهان
بسیاری بر این باور هستند که استفاده از شیشه رنگی در معماری برای اولین بار در مناطق کویری ایران باب شده و از آنجا به سایر نقاط دیگر جهان راه پیدا کرده است. کارشناسان اعتقاد دارند که معماران از ترکیب نور و شیشه برای ایجاد جذابیت در معماری شهرهای کویری استفاده کردهاند. چرا که تابش مستقیم نور آفتاب بر این شیشهها، منظره بسیار زیبایی به داخل خانهها میبخشد. با این حال، شکی نیست که از شیشه رنگی در داخل ایران بیشتر در مناطق کویری و خصوصا استانهایی نظیر یزد، کرما و اصفهان استفاده شده که در ادامه به برخی نمونهها اشاره خواهیم کرد.
یکی از کاربردهای این نوع شیشه در ساخت بناهای تاریخی و مهم را میتوان در خانه مشروطه اصفهان دید. زیبایی منحصر به فردی که پای بسیاری از توریستهای اروپایی و خارجی را به آنجا کشانده است. خانه مشروطه اصفهان یکی از شاهکارهای معماری و خصوصا استفاده از شیشه رنگی در ساخت آن است. این خانه که زمانی محل تجمع مشروطهخواهان بوده، دارای اتاقها و سالنهای مختلفی است.
در تمامی این بنا میتوان نمودهایی از کاربرد شیشه رنگی را دید. شیشههایی که در ابعاد گوناگون و به صورت مشبک هستند. این شیشهها بیشتر در رنگهای سبز، زرد، قرمز و آبی هستند. پنجرهها و دربهای ساخته شده معمولا گاهی بیش از یک یا دو متر ارتفاع داشته و در سراسر آنها به صورت بسیار زیبایی از شیشه استفاده شده است. در برخی ساعات ارز روز که این شیشهها در معرض نور مستقیم آفتاب قرار میگیرند، ترکیب بسیار زیبایی از نورهای رنگی ایجاد میشود. این موضوع باعث شده تا بسیاری از توریستها و حتی افراد عادی این منظره را از دست ندهند و حتی با آن عکس یادگاری بگیرند.
اندازه و ابعاد شیشههای نیز متنوع بوده که در ابعاد مستطیل، مربع، لوزی یا اشکال دیگر هستند. استفاده از شیشههای رنگی در معماری تنها به اصفهان محدود نشده و یزد را میتوان یکی دیگر از شهرهایی دانست که به وفور از این شیشهها در معماری بناهای مختلف استفاده شده است. در برخی از بناهای تاریخی یزد مانند خانه نواب وکیل و خانه لاریها به صورت زیبایی از شیشه رنگی ا